ABŞ kəşfiyyatının Rusiyanın NATO ərazisinə qarşı mümkün hərbi addımları ilə bağlı əvvəlki qiymətləndirməsini dəyişdirdiyinə dair məlumatlar Avropanın təhlükəsizlik gündəminə yeni sual gətirib:

Moskva NATO-nun kollektiv müdafiə iradəsini sınağa çəkə bilərmi?

Burada söhbət Rusiyanın yaxın günlərdə NATO-ya genişmiqyaslı hücum edəcəyindən getmir. Əsas dəyişiklik Vaşinqtonun riskə yanaşmasındadır. Əvvəllər Moskvanın Ukrayna müharibəsi davam etdiyi müddətdə NATO ilə birbaşa qarşıdurmadan yayınacağı daha çox ehtimal edilirdisə, indi məhdud hərbi və ya hibrid ssenarilər daha ciddi nəzərdən keçirilir.

Bu ssenarinin ən təhlükəli tərəfi onun məhz məhdud olmasıdır.

Rusiya üçün NATO ilə açıq müharibəyə girmək böyük riskdir. Lakin kiberhücum, sabotaj, pilotsuz aparatlarla insident, sərhəd təxribatı və ya qısa müddətli lokal müdaxilə NATO-nun reaksiyasını yoxlamaq üçün kifayət edə bilər.

Belə bir halda Moskvanın məqsədi ərazi işğalından daha çox siyasi nəticə əldə etmək ola bilər: NATO üzvləri böhran zamanı nə qədər sürətlə və nə qədər sərt şəkildə birləşəcək?

Məhz burada alyansın ən həssas nöqtəsi ortaya çıxır.
NATO-nun hərbi imkanları böyükdür. Lakin çəkindirmənin effektivliyi yalnız silahların sayından asılı deyil. Əsas məsələ siyasi iradədir. Hadisənin arxasında Rusiyanın dayandığına dair sübutların toplanması, hücumun hansı həddə “silahlı hücum” sayılması və kollektiv cavabın forması barədə qərarın verilməsi vaxt tələb edə bilər.
Moskva üçün belə bir gecikmə özü strateji üstünlük yarada bilər.

ABŞ amili isə bu hesablamanın mərkəzində dayanır. Vaşinqtonun Avropanın təhlükəsizliyindəki rolu yalnız hərbi qüvvə ilə məhdudlaşmır. ABŞ-ın kəşfiyyat, kosmik müşahidə, hava-raketdən müdafiə və strateji çəkindirmə imkanları NATO-nun ümumi gücünün mühüm hissəsidir.
Bu səbəbdən Kremlin əsas sualı bəlkə də “NATO Rusiyadan güclüdürmü?” deyil.

Əsas sual budur: ABŞ belə bir böhranda nə qədər sürətlə və hansı səviyyədə müdaxilə edəcək?

Ukrayna müharibəsinin nəticəsi də bu baxımdan mühüm olacaq. Əgər Moskva müharibədən Qərbin siyasi iradəsinin zəiflədiyi qənaəti ilə çıxarsa, riskli addımlar üçün daha çox stimul yarana bilər. Əksinə, NATO-nun hərbi və siyasi birliyinin möhkəmlənməsi Rusiyanın mümkün sınaq cəhdlərinin qarşısını ala bilər.

Buna görə ABŞ kəşfiyyatının qiymətləndirməsindəki dəyişiklik “Rusiya NATO-ya hücum edəcək” demək deyil. Kəşfiyyat hesabatı proqnozdan daha çox risk xəbərdarlığıdır.

Əsl təhlükə isə böyük müharibənin əvvəlcədən elan olunması deyil. Ən təhlükəli ssenari kiçik insidentin nəzarətsiz eskalasiyaya çevrilməsidir.

Bir dron insidenti, kiberhücum və ya sərhəd pozuntusu ilə başlayan böhran bir neçə gün ərzində Rusiya ilə NATO arasında birbaşa qarşıdurmaya çevrilə bilər.

Ona görə də bu gün əsas sual “Rusiya NATO-ya hücum edəcəkmi?” olmamalıdır.

Əsas sual budur:

Əgər Moskva NATO-nun iradəsini sınağa çəksə, alyans ilk saatlarda nə edəcək?

Cavab əvvəlcədən hazırdırsa, risk azalır.

Cavab böhran başlayandan sonra axtarılacaqsa, təhlükə artıq başlamış deməkdir.


Müəllifi: İsrafil Şükürov