28 May Azərbaycan xalqının siyasi tarixində ən mühüm dönüş nöqtələrindən biridir. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə müsəlman Şərqində ilk parlamentli demokratik respublika quruldu. Bu hadisə yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun siyasi inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. Politoloji baxımdan 28 May təkcə tarixi bayram deyil, həm də milli dövlətçilik ideyasının formalaşmasının simvoludur.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması Birinci Dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklərlə sıx bağlı idi. Çar Rusiyasının süqutu Cənubi Qafqazda yeni siyasi şərait yaratmışdı. Məhz belə mürəkkəb bir dövrdə Azərbaycan ziyalıları və siyasi liderləri milli dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm addım atdılar. Bu addım xalqın siyasi iradəsinin və milli özünüdərkinin göstəricisi idi.
Politoloji aspektdən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti demokratik idarəçilik modelinin regionda ilk nümunələrindən biri olmuşdur. Parlamentin yaradılması, çoxpartiyalı siyasi sistemin təşəkkülü və vətəndaş hüquqlarının tanınması həmin dövr üçün olduqca mütərəqqi addımlar idi. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi isə Azərbaycanın demokratik dəyərlərə sadiqliyini göstərən mühüm fakt kimi qiymətləndirilir. Bir çox Avropa ölkələrindən əvvəl qadınların səsvermə hüququ əldə etməsi dövlətin modern siyasi düşüncəyə malik olduğunu sübut edirdi.
Müstəqillik ideyası dövlətin legitimliyinin əsas mənbələrindən biridir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli suverenlik prinsipini ön plana çəkərək xalq hakimiyyəti modelini formalaşdırmağa çalışmışdır. Bu isə politologiyada milli dövlət quruculuğunun əsas xüsusiyyətlərindən biri hesab edilir. Dövlət atributlarının – bayraq, gerb və himnin qəbul edilməsi milli identikliyin gücləndirilməsinə xidmət etmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti qısa müddət davam etsə də, onun siyasi irsi sonrakı dövrlərdə də öz təsirini saxladı. 1920-ci ildə sovet işğalı nəticəsində müstəqillik itirilsə də, milli dövlətçilik ideyası xalqın yaddaşında yaşamağa davam etdi. 1991-ci ildə Azərbaycan yenidən müstəqilliyini bərpa edərkən məhz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hüquqi və siyasi varisliyini qəbul etdi. Bu, siyasi kontinuitetin mühüm nümunəsidir.
Müstəqillik Günü müasir Azərbaycanın siyasi ideologiyasında mühüm yer tutur. Dövlətçilik, suverenlik və milli birlik anlayışları bu bayram vasitəsilə daha da möhkəmlənir. Politoloqların fikrincə, milli bayramlar cəmiyyətin kollektiv siyasi şüurunun formalaşmasına ciddi təsir göstərir. 28 May da Azərbaycan cəmiyyətində vətənpərvərlik və milli həmrəylik hisslərini gücləndirən əsas simvollardan biridir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil dövlət statusunu qorumaq olduqca vacibdir. Azərbaycan bu gün regional siyasətdə mühüm aktora çevrilmişdir. Enerji siyasəti, nəqliyyat layihələri və beynəlxalq əməkdaşlıq dövlətin geosiyasi əhəmiyyətini artırır. Bu baxımdan 28 May yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də müasir dövlətçilik strategiyasının ideoloji təməlidir.
Politoloji yanaşma göstərir ki, dövlətlərin gücü yalnız iqtisadi və hərbi potensialla ölçülmür. Milli ideologiya və siyasi legitimlik də mühüm amillərdir. Azərbaycan xalqı 28 May ənənəsini yaşatmaqla dövlət müstəqilliyinə sadiqliyini nümayiş etdirir. Bu isə milli siyasi sabitliyin qorunmasına müsbət təsir göstərir.
Nəticə etibarilə, 28 May Müstəqillik Günü Azərbaycanın dövlətçilik tarixində böyük siyasi və tarixi əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti demokratik idarəçilik, milli suverenlik və hüquqi dövlət prinsiplərinin əsasını qoymuşdur. Bu irs müasir Azərbaycan Respublikasının siyasi inkişafında mühüm rol oynayır. 28 May həm keçmişə hörmət, həm də gələcəyə inam bayramıdır.
Aybəniz Novruzova,
Masallı RİHBA-nın İctimai-siyasi və humanitar məsələlər sektorunun aparıcı məsləhətçisi
