Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 21 avqust 2026-cı ildə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə (UzA) verdiyi müsahibə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mövcud vəziyyəti və gələcək inkişaf istiqamətlərinin siyasi baxımdan qiymətləndirilməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müsahibə qarşıdakı dövlət səfəri ərəfəsində verildiyindən, burada səsləndirilən fikirlər yalnız ikitərəfli əlaqələrin deyil, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərə verdiyi strateji əhəmiyyətin də göstəricisi kimi çıxış edir.
Politoloji baxımdan müsahibənin əsas məqamlarından biri Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin artıq sadəcə dostluq və tərəfdaşlıq çərçivəsində deyil, müttəfiqlik səviyyəsində təqdim edilməsidir. Prezident İlham Əliyev bu əlaqələrin təməlində ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər və xalqlar arasında formalaşmış qarşılıqlı rəğbətin dayandığını vurğulayır. Bu yanaşma göstərir ki, iki ölkə arasında siyasi münasibətlər yalnız dövlət maraqları ilə məhdudlaşmır, həm də uzunmüddətli ictimai və humanitar bağlarla dəstəklənir.
Müsahibənin mühüm siyasi istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlığın strateji tərəfdaşlığın əsas dayaqlarından birinə çevrilməsidir. Prezidentin açıqladığı rəqəmlərə görə, 2025-ci ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatıb. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə ticarət dövriyyəsinin daha 33 faiz artması iqtisadi əlaqələrin dinamik xarakter daşıdığını göstərir. Bu göstəricilər siyasi münasibətlərin real iqtisadi layihələrlə möhkəmləndiyini nümayiş etdirir.
Müsahibədə mədəni-humanitar əməkdaşlığa xüsusi yer verilməsi də politoloji baxımdan diqqətəlayiqdir. Bakıdakı “Özbəkistan” parkı, Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, təhsil mübadiləsi, media və QHT forumları iki ölkənin münasibətlərinin yalnız hökumətlərarası səviyyədə inkişaf etmədiyini göstərir. Belə layihələr cəmiyyətlərarası əlaqələrin gücləndirilməsinə, qarşılıqlı etimadın formalaşmasına və gələcək nəsillər arasında münasibətlərin davamlı olmasına xidmət edir.
Müsahibənin digər mühüm siyasi aspekti Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin geniş regional strategiyanın tərkib hissəsi kimi təqdim edilməsidir. İlham Əliyev Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında formalaşan əməkdaşlığı qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq maraqlara əsaslanan strateji tərəfdaşlıq modeli kimi xarakterizə edir. Burada Azərbaycanın coğrafi baxımdan Cənubi Qafqazda yerləşməsinə baxmayaraq, Mərkəzi Asiya ilə sıx siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələr qurmaqda maraqlı olduğu aydın görünür.
Bu siyasətin mühüm platformalarından biri Türk Dövlətləri Təşkilatıdır. Azərbaycan və Özbəkistanın TDT çərçivəsində fəal əməkdaşlığı türk dövlətləri arasında siyasi və iqtisadi inteqrasiya meyillərinin güclənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Prezidentin müsahibəsində TDT ilə yanaşı BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və digər beynəlxalq platformaların qeyd olunması iki ölkənin çoxtərəfli diplomatiyada da bir-birini dəstəklədiyini göstərir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin digər mühüm xüsusiyyəti onların regional nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr baxımından artan əhəmiyyətidir. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya arasında Xəzər dənizi vasitəsilə formalaşan əlaqələr Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Bu baxımdan Bakı ilə Daşkənd arasında siyasi etimadın möhkəmlənməsi yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, daha geniş regional bağlantıların inkişafı üçün də əlverişli şərait yaradır.
Müsahibənin siyasi mesajlarından biri də Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada fəallaşmasının qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq və qarşılıqlı fayda prinsiplərinə əsaslanmasıdır. Azərbaycan bu regionla münasibətlərini tarixi-mədəni yaxınlıqla yanaşı, iqtisadi maraqlar, nəqliyyat imkanları, humanitar əlaqələr və beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstək üzərində qurur. Bu yanaşma Azərbaycanın regional diplomatiyasının çoxvektorlu xarakterini nümayiş etdirir.
Eyni zamanda, Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa prosesinə verdiyi dəstək iki ölkə arasında siyasi həmrəyliyin konkret nümunəsi kimi təqdim olunur. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşa edilməsi bu əməkdaşlığın simvolik və praktiki tərəflərini birləşdirir. Belə layihələr diplomatik münasibətlərin cəmiyyətlərin gündəlik həyatına və gələcək nəsillərin qarşılıqlı münasibətlərinə təsir edən uzunmüddətli xarakter daşımasına imkan verir.
Nəticə etibarilə, İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələsini xarakterizə edən mühüm siyasi mesajlar toplusudur. Müsahibədən görünür ki, iki ölkə arasında münasibətlər siyasi dialoqdan iqtisadi əməkdaşlığa, humanitar əlaqələrdən regional və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətə qədər geniş spektri əhatə edir.
Politoloji baxımdan bu münasibətləri Azərbaycan və Özbəkistanın regional mövqelərinin və imkanlarının bir-birini tamamlaması əsasında formalaşan strateji tərəfdaşlıq kimi qiymətləndirmək mümkündür. Qarşıdakı dövlət səfəri isə mövcud əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi və yeni birgə təşəbbüslərin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm mərhələ ola bilər. Bu baxımdan müsahibə təkcə iki ölkə arasındakı münasibətlərin bugünkü vəziyyətini deyil, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının gələcək strateji istiqamətlərini də əks etdirən mühüm siyasi sənəd təsiri bağışlayır.
Aybəniz Novruzova,
Masallı RİHBA-nın İctimai-siyasi və humanitar məsələlər sektorunun aparıcı məsləhətçisi
